Nowy numer 43/2020 Archiwum

Poliptyk Legnicki

Dzieło, które służyło wiernym przez prawie trzysta lat, można obecnie oglądać w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Swego czasu w ołtarzu legnickiej katedry można było oglądać obraz przedstawiający chwilę męczeńskiej śmierci dwóch świętych męczenników: Fabiana i Sebastiana. Wspominaliśmy ich w liturgii 20 stycznia. Poliptyk (z gr. polu – wiele; ptyche – składać się) to wieloskrzydłowa nastawa (dekoracja) ołtarzowa, charakterystyczna dla kościołów gotyckich. Obraz „Męczeństwo św. Fabiana i Sebastiana” wchodzi w skład Poliptyku Legnickiego autorstwa wrocławskiego artysty Nicolausa Obilmana. Całość wybudowano z polecenia i fundacji proboszcza katedry kanonika Zygmunta Atcze.

Uroczysta konsekracja dekoracji nastąpiła w 1466 r. Malowidło przedstawiające męczeństwo dwóch świętych znajdowało się w lewym zewnętrznym skrzydle potężnego ołtarza. – Obraz można było oglądać jedynie przy okazji Wielkiego Postu lub żałoby, kiedy poliptyk zamykano – tłumaczy ks. Robert Kristman, proboszcz parafii katedralnej. Podniszczone dzieło ukazuje moment męczeństwa dwóch świętych. Na pierwszy rzut oka widoczny jest przede wszystkim przywiązany do drzewa św. Sebastian, którego z rozkazu cesarza miały przebić strzały. Dopiero przyglądając się baczniej, będziemy mogli dostrzec drugą postać, św. Fabiana, który zostaje ścięty mieczem. Ten, w odróżnieniu od pierwszego, nie przeżywa. Jak dowiadujemy się z książki Jacka Witkowskiego: „Dotąd nikt nie zwrócił uwagi na klęczącego po lewej stronie obrazu mężczyznę ze złożonymi dłońmi, przybranego w purpurę i tiarę, wokół którego głowy świeci aureola. Przedstawienie to należy moim zdaniem odczytywać jako śmierć św. Fabiana, papieża ściętego z wyroku cesarza Decjusza”. (Witkowski J., „Gotycki ołtarz główny kościoła Świętych Piotra i Pawła w Legnicy”, Legnica 1997). Data śmierci obu męczenników jest różna, ale przypada na ten sam dzień roku, więc często zestawia się ich razem. W Wielkim Poście obok malowidła „Męczeństwo św. Fabiana i Sebastiana” dostępne do oglądania były również takie dzieła, jak „Sąd Ostateczny”, „Kuszenie Chrystusa” czy „Chrystus z Samarytanką przy studni”. – Zazwyczaj można było oglądać poliptyk z otwartą pierwszą parą skrzydeł. Dekorację ołtarzową w pełnej krasie można było zobaczyć natomiast jedynie przy okazji uroczystości – mówi ks. R. Kristman. Prócz malowideł do poliptyku należały również rzeźby Maryi z Dzieciątkiem oraz świętych Piotra i Pawła, którzy zostali przedstawieni w trakcie prowadzenia pewnego rodzaju „Świętej rozmowy”. Dzięki temu można było przekazać widzowi m.in. prawdę o obcowaniu świętych. W predelli (podstawie poliptyku) znajdowały się natomiast popiersia z relikwiami świętych Piotra, Pawła oraz Jana Ewangelisty. Całość pozłacanego ołtarza była zdobiona baldachimami i ornamentami. Warto dodać, że w pracy Nicolausa Obilmana widoczne są inspiracje Poliptykiem św. Barbary oraz Poliptykiem Zwiastowania z Jednorożcem, wykonanymi dla wrocławskich kościołów przez Hansa Pleydenwurffa. Gotycki ołtarz był obecny w legnickiej katedrze od 1466 r. do XVIII wieku, kiedy protestanci postanowili zastąpić go ołtarzem barokowym. – Nowy ołtarz został wykonany na wzór ołtarzy z kościołów katolickich, ponieważ główny obraz ukazuje scenę zmartwychwstania Chrystusa. Kiedy protestanci budowali ołtarze, jako główny motyw przedstawiali sceny pasyjne, wystarczy spojrzeć na kościół pw. św. Jacka w Legnicy – dodaje kapłan. Rozebrana nastawa ołtarzowa została zakupiona przez Aleksandra von Minutoliego, barona oraz kolekcjonera sztuki. Po jego śmierci zdekomponowane już dzieło zostało nabyte przez Śląskie Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu. W 1946 r. zostało ono wywiezione do Muzeum Narodowego w Warszawie, w którym znajduje się do dziś. – Z okazji wizyty Jana Pawła II w Legnicy w 1997r. diecezja chciała wypożyczyć poliptyk na wystawę w Legnicy, jednak nie uzyskała na to zgody. Byłem przy tym ołtarzu, kontemplowałem go. Jest zachwycający – mówi ks. R. Kristman.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..

Wyraź swoją opinię

napisz do redakcji:

gosc@gosc.pl

podziel się

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama